De jaarlijkse oversteek van de kudde

door | jun 20, 2011

De Peul (Fulani) zijn nomaden die al generaties met hun kudde trekken naar over de rivier gelegen vruchtbare gronden.

Ieder jaar in december keren de koeien terug naar het dorp om in juni weer de grote oversteek te maken. Het vertrek van de herders is een grote gebeurtenis, net als de terugkeer van de kudde en de herders.

Het is een gelegenheid om weer bij elkaar te zijn en feest te vieren. De Peul hebben sociaal-economische banden opgebouwd met de volkeren langs de Niger: de Bambara en de Marka (boeren), de Bozo (vissers) en de Rimahibe die van oudsher in dienst zijn van de Peul. Samen vieren zij Yaaral.

Tijdens Yaaral worden er prijzen uitgereikt voor de mooiste koe en os, maar ook voor de beste herder. Een jong meisje wordt verkozen tot peettante (Naba) van de mooiste koe en de jongens en meisjes dansen en zingen terwijl de griots lofzangen brengen aan de ‘Djorros’, de herders van de kudde. De griots brengen ook Peulgedichten ten gehore. ‘Ode aan de herder’ en ‘Ode aan de Peulvrouw’ zijn  daar twee voorbeelden van. Deze gedichten zijn verzameld door Amadou Hampâté Bâ.

GLOIRE AU BERGER (Ode aan de herder)

Venez voir! Venez les voir!
Les bergers s’en vont ainsi que s’estompent dans les airs
Les rugissements de Bôngel*

Venez voir! Venez les voir!
Venez voir les bergers en partance, gourdes au flanc
Des cordes à veaux à leur taille enlacées

Venez les voir! Venez voir les bergers et les hérons blancs
Se faufiler entre les boeufs
Beaux, gras, ils s’en vont Plus beaux, plus gras, ils nous reviendront

Vertaling – ODE AAN DE HERDER

Komt dat zien! Kom kijken!
De herders gaan op pad Hoor het brullen van al die loeiende beesten uit Bôngel*

Komt dat zien! Kom kijken!  Zie de herders vertrekken
Kalebas op de heup, het touw voor de kalveren om hun middel

Kom kijken!  Zie de herder en de witte reigers zich verdringen tussen de kudde.
Mooi en vet, daar gaan ze, mooier en vetter nog zullen ze bij ons terugkomen.

*Bongel is een dorp met een grote kudde koeien.

GLOIRE A LA FEMME PEULE (Ode aan de Peulvrouw)

Femme peule, Femme éveillée qui éveilla la fleur de la Pulaku, la manière d’être Peul
Habille-toi! Pare-toi des robes de pagnes de foulards aux couleurs des bidji*

Bidji-dumari* de rouge et de noir, Bidji-raneewe * de jaune et de blanc
Habille-toi! Pare-toi des robes de pagnes de foulards aux couleurs de gartchi*

Vertaling – ODE AAN DE PEULVROUW

Peul-vrouw, Wakkere, slimme vrouw, je wekt de Pulaku,de bloemen van de Peul
Jij weet hoe een Peul te zijn
Kleed je! Maak je mooi in jurken van kleurige stoffen, in kleuren van de bidji*

Kleed je! Maak je mooi in jurken van kleurige stoffen in de kleuren van ons Gartchi-feest*

* Bidji-dumari: Rood en zwart
* Bidje-raneewe: Geel en wit:

*bidji, koe die pas 1 keer gejongd heeft
* Gartchi: feest

Een kinderboek: ‘Pullo e Nagge’ Le Peul et la vache, is het enige Peulverhaal voor kinderen geschreven door Belco Moussa Barry, en gepubliceerd dankzij fondsen van de Unesco en van Japan. Barry vindt zijn inspiratie in een sprookje dat  Amadou Hampâté Bâ, onderzoeker over de orale traditie, heeft verzameld. Zie onderaan meer informatie over deze bijzondere man. Niet verbazend dat dit boek het lieveling vehaal is bij de kinderen in Sareseni. En wat tekenen zij? koeien en ossen en herders. Koeien boesteren is ook een favoriete activiteit en klei heb jij overal.

Amadou Hampâté Bâ heeft bij het Institut Français Afrique Noire in Dakar gewerkt dankzij zijn vriend Théodore Monot. Hij verzamelde in West Afrika verhalen gebaseerd op de orale traditie. Hij stelde zich voor als een mens met ‘een hart van een tortelduif, de huid van een krokodil, de maag van een struisvogel’. Enkele levenfases van deze bijzonder man.

  • Peul inwijding door een ‘silatigui’ (thema van zijn boek: Koumen)
  • 1951 Beurs in Musée de l’homme Département Afrique in Parijs
  • 1958 Oprichting van Institut des Sciences sociales in Bamako
  • 1960 Maakt deel uit de Mali delegatie bij de zitting UNESCO. Hij besloot zijn pledooi ‘Wanneer in Afrika een oude man sterft gaat een bibliotheek in vlammen op’. Twee jaar later zat hij in het bestuurraad  van UNESCO waar hij tot 1970 vocht om de Afrikaanse orale traditie te herkennen en bewaren.

Deze bijzondere man is mijn broninspiratie. Ik begeleid de ‘animateurs’ zodat zij hun orale traditie bewaren en toepassen in de leeszaal.

Françoise